ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
14
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
احراز كرد . در چهاردهم رمضان سال 1319 هجرى به رتبهء سرلشكرى ترفيع گرديد . از آن پس به عنوان امير الحاج مصر در سه سال : 1320 و 1321 و 1325 هجرى تعيين گرديد . رفعت پاشا پس از بازنشستگى همچنان در برخى از پستهاى مهم ، انجام وظيفه مىكرد . از تاريخ دقيق درگذشت او اطلاعى در دست نيست ، ليكن به نظر مىرسد كه نامبرده تا سن 80 سالگى يعنى تا سال 1353 هجرى زنده بوده است . سرلشكر ابراهيم رفعت پاشا در مجموع فردى عالم ، دانشمند ، شجاع و از طبعى بلند برخوردار بوده است . كتاب « مرآة الحرمين » نخستين بار در سال 1344 هجرى به هنگام حياتش ، در چاپخانهء « دار الكتب المصريه » در قاهره به چاپ رسيد . كتاب « مرآة الحرمين » كه شرح مسافرتهاى او به حج ، در سالهاى ياد شده است ، از مهمترين و سودمندترين تأليفات - به زبان عربى - در اين زمينه مىباشد . وى جزئيات مسير كاروانهاى حج و شهر مكه و وصف ويژگىهاى مسجد الحرام و خانهء خدا را آورده و اندازهگيرىهاى جاى جاى اين مسجد و شماره و مشخصات ستونها و درهاى بيت اللّه الحرام را به دقت ثبت كرده است . و نيز خصوصيات دقيقى از حرم شريف نبوى و شهر مدينه و چگونگى وضع فرهنگى و ديگر خصوصيات مردم اين ديار را با جزئيات دقيق و تفصيل فراوان بيان نموده است و اين كتاب همواره در طول نزديك به يك قرن گذشته ، مورد بهرهبردارى مؤلفان و تاريخنگاران دربارهء حرمين شريفين بوده كه به حق يادگارى است پربار از نويسندهء آن . « مترجم »